Geef je Mac een boost

Als je Mac wat traag is geworden, wordt het tijd voor een check-upGeheugengebruik OSX El Capitan

OS X El Capitan is een versie die met name gericht is op verbeteringen. Er is dan ook veel aandacht geweest (en nog steeds) voor performance. Alle core programma’s zijn onder de loep genomen wat betreft performance, geheugengebruik en energieverbruik. De laatste versie draait op alle Mac’s die geschikt waren voor Snow Leopard (OSX 10.6.8) met een minimum van 2GB aan geheugen. Het installeren van een nieuw besturingssysteem betekent dus allerminst een “downgrade” in prestaties. Als je Mac de laatste tijd wat traag aanvoelt, dan ligt de oorzaak ergens anders.

LET OP: Het is belangrijk dat je beschikt over een recente backup voordat je eventuele wijzigingen gaat aanbrengen. Een Time Machine backup voldoet hiervoor uitstekend.

Activiteitenweergave

OS X heeft een aantal ingebouwde tools die precies weergeven wat je Mac zoal bezig houdt. De tool die we gebruiken om te kijken hoe het met het geheugen is gesteld heet: Activiteitenweergave (Activity Monitor).

Ga naar Launchpad > Andere (map) > Activiteitenweergave, of klik CMD + spatiebalk om Spotlight te openen en tik: ACT. Het geheugengebruik vind je onder het 2de tabblad: Geheugen.

Gebruik Activiteitenweergave om te controleren hoeveel geheugen er in gebruik is

Het drieluik onderaan geeft het samengevatte geheugenbeslag weer. De geheugendruk kun je aflezen in het tijdsverloop aan de linkerkant met links de oudste weergave en rechts de meest recente.

De geheugendruk wordt weergegeven met een aantal kleuren: met groen zit je goed, met geel begint het aardig vol te lopen en rood betekent dat het geheugen kritiek vol is of volledig opgebruikt.

Bij het aangeven van de kleuren kijkt OS X ook naar de ruimte op je schijf. Daar bevindt zich de swap. Zolang het gebruik als geel wordt weergegeven is er geheugen te vinden. Straks meer over de swap.

Opbouw van het geheugen

Het geheugen valt uiteen in 2 hoofdcomponenten:

Fysiek geheugen: dit is het eigenlijke geheugen, het geheugen dat in je computer is geïnstalleerd en wordt aangegeven in GB: 4, 8, 16, 32 en alles er tussenin afhankelijk van de geheugenbankjes die er eventueel in de loop van de tijd zijn bijgeprikt.

Virtueel geheugen: je Mac reserveert een deel op je harde schijf als een soort overloop. Hoeveel dit is, lees je af als Gebruikte swap. Dit wordt ook wel aangeduid als Swap geheugen. Als het Fysiek geheugen vol loopt worden programma’s of programmaonderdelen tijdelijk “geparkeerd” op dit deel van je harde schijf. Dit proces wordt “swappen” genoemd. De standaard grootte is in principe gelijk aan het fysieke geheugen van je Mac. Maar het kan ook meer zijn. Het wordt aangesproken als er tijdelijk extra geheugen nodig is omdat het fysieke geheugen volledig is verbruikt. Verderop meer over het Virtueel of Swap geheugen

Dit geheugen is altijd langzamer dan het fysieke geheugen, zelfs als je een SSD schijf hebt. Hoe meer je Mac een beroep moet doen op dit virtuele geheugen, hoe langzamer het aanvoelt. Hoeveel er precies wordt gebruikt zie je in de Swap. Zolang dat gering is, zeg: <100mb, dan zit je goed. Wordt dit meer, bijv 500mb dan hoeft er nog niks aan de hand te zijn, maar dan zul je toch moeten kijken of je niet wat programma’s kunt sluiten.

In vorige versies van OS X kon je nog enigszins zien hoe actief er gebruik werd gemaakt van het Swap-geheugen. Nu zul je dit zelf moeten monitoren en kun je alleen iets afleiden uit het getal zelf. Bottom-line: hoe dichter bij 0 hoe beter.

Hoe wordt het geheugen gebruikt?

OS X probeert het geheel aan beschikbaar geheugen te gebruiken. Dit is misschien wat tegenstrijdig met de beloftes die door verschillende Memory Management tools worden gedaan, namelijk het “opschonen” van geheugen en ervoor zorgen dat er zoveel mogelijk van beschikbaar is. Maar waarom zou je het niet gebruiken? Het is het snelste geheugen in je computer en zorgt voor maximale prestaties.

OS X gebruikt het geheugen voor alle programma’s, aangegeven door Geheugengebruik, en het deel dat over is wordt gebruikt om Bestanden in cache te houden, het cachegeheugen. Geheugenbankjes zijn nog steeds relatief duur. Daarom wordt er geprobeerd om zoveel mogelijk van dit geheugen ook echt te gebruiken. Laat je dus niet misleiden: hoe meer het geheugengebruik voor programma’s en de bestanden in cache bij elkaar opgeteld, het maximum benaderen, hoe beter je Mac werkt. Laat je dus niet verleiden tot het installeren van Memory Management programma’s. Dit werkt contra. Je Mac kan het prima alleen af.

Bestanden in cache: OS X houdt programma’s en data van recent gebruikte programma’s vast. Het zorgt ervoor dat programma’s die je al een keer eerder hebt opgestart, dat voor de tweede keer veel sneller doen. De cache wordt gebruikt door alle programma’s en de gegevens van eerder geopende programma’s worden langzaam vervangen, geactualiseerd. De hoeveelheid geheugen die gebruikt wordt voor de cache is niet vast, maar wordt flexibel gebruikt: meer als de ruimte er is en minder als er meer ruimte nodig is voor de programma’s die je gebruikt.

Geheugengebruik

In het rechterdeel van het drieluik kun je zien wat het geheugengebruik omvat. Programma’s nemen vanzelfsprekend het grootste deel in beslag.

OS X is in staat om (delen van) programma’s die niet direct gebruikt worden, te comprimeren. Hoeveel dit is wordt aangegeven onder het kopje gecomprimeerd. Heb je programma’s actief die je eigenlijk op dat moment niet direct gebruikt, dan zal OS X proberen om dit te comprimeren, zodat er meer ruimte beschikbaar komt voor de programma’s die je wel gebruikt. Het is een zeer slimme manier om zuinig met een beperkte hoeveelheid geheugen ruimte om te gaan.

Wired geheugen: dit deel van het geheugen is “vast” en kan niet naar het virtuele geheugen worden verplaatst. Het bevat onder meer de vaste onderdelen van OS X zelf. Het kan niet door andere programma’s worden gebruikt.

Gebruikte swap

Zoals we hiervoor gezien hebben, gebruikt OS X een deel van de harde schijf als tijdelijk geheugen. Er wordt in principe een reservering gemaakt voor een ruimte met een gelijke grootte als het echte geheugen (het Virtueel geheugen). Het wordt niet altijd gebruikt, maar dit geheugen moet er wel zijn! Controleer daarom als eerste de hoeveelheid vrije ruimte.

Ga naar het Appeltje linksboven en kies Over deze Mac. Onder de tab Opslag kun je zien hoeveel geheugen er nog beschikbaar is.

als je Mac traag is kijk dan ook even of je logruimte op je schijf over hebt

Zorg ervoor dat er dus minimaal net zoveel geheugen beschikbaar is als de geïnstalleerde hoeveelheid Fysiek geheugen. Heb je weinig geheugen (4GB) en gebruik je programma’s die nogal groot zijn (Games, Photoshop) dan is het verstandig om te zorgen voor meer ruimte. (Het opschonen van je harde schijf is onderwerp voor een volgend artikel).

Programmadelen die uit het fysieke geheugen zijn geswapped worden hier geparkeerd. Op het moment dat ze weer nodig zijn worden ze teruggezet naar het fysieke geheugen. Het kost (merkbaar) tijd om de hier geparkeerde programmadelen op te halen. Hoe langzamer je schijf is, hoe langer het duurt. Heb je SSD geheugen in je Mac dan ben je dus duidelijk in het voordeel.

Wanneer geheugen uitbreiden

De mate waarin een beroep moet worden gedaan op swap-geheugen, is een belangrijke performance factor. Probeer in eerste instantie programma’s te sluiten, maar als dit niets oplost, dan zul je geheugen moeten bijplaatsen. Hoe dit moet, verschilt per Mac.

Als bij jouw Mac het geheugen kan worden uitgebreid, dan heb je in Over deze Mac een tab: Geheugen. Dit geeft het volgende beeld:

Ga naar Over deze Mac om te kijken ofer geheugen bij kan worden geplaatst

In dit voorbeeld zie je dat er 4 bezette slots zijn. In dit geval kan ik de bankjes van 2GB vervangen door 4GB.

Als je wilt weten wat de mogelijkheden zijn voor jouw Mac, dan kun je dat vinden onder de tab Ondersteuning – Hardwareondersteuning.

Tip: van recentere Macbooks kan het geheugen niet meer worden uitgebreid. Zorg bij aanschaf dat er zoveel mogelijk van inzit. Je Mac werkt “lekker” met 8GB.

SSD geheugen

SSD geheugen vervangt een harde schijf. Omdat dit geheugen niet zoals een harde schijf bewegende delen bevat, is dit supersnel. Bij nieuwere Mac’s is dit vaak een optie. Als je een oudere iMac of Macbook hebt, kijk dan eens of je de harde schijf kunt (laten) vervangen. De snelheidswinst is fenomenaal! Het vervangen van je schijf zorgt voor een ongekende boost in prestaties en maakt dat je Mac weer een paar jaar meegaat.

Opstartprogramma’s

Heb je nog geen backup gemaakt, dan is het nu misschien het juiste moment.

Veel programma’s hebben de vervelende eigenschap dat ze iets starten op het moment dat je Mac opnieuw opstart. Daarbij wordt niet gekeken of je het programma nu wel of niet gebruikt. Adobe is hier berucht om. Opstart-items nemen ruimte in en zijn van invloed op de opstarttijd. Het kan geen kwaad om eens te kijken of daar niet wat van weg kan. Bijvoorbeeld omdat je de programma’s niet meer gebruikt (en misschien allang verwijderd hebt).

Ga naar Systeemvoorkeuren – Gebruikers en groepen:

controleer de opstart items

Onder de tab Inloggen zie je precies wat er wordt opgestart. Programma’s die je niet meer gebruikt, selecteer je en vervolgens kun je op “min” klikken om ze te verwijderen. Je moet wel eerst het slotje linksonder ontgrendelen.

Let op: je verwijdert ze van de lijst met opstart-items en niet van de harde schijf.

Sommige opstart-items zitten wat dieper verstopt. Ga in Finder naar Bibliotheek via Ga in de menubalk. Staat bij Ga de Bibliotheek er niet tussen, hou dan de ALT toets ingedrukt. Zoek in de Bibliotheek naar de map LaunchAgents. Het verwijderen van de hier genoemde items is niet altijd geheel zonder gevolgen. Let dus goed op wat je doet. Geef ze bijvoorbeeld een andere naam en laat ze staan. Dan kun je ze gemakkelijk weer terugzetten mocht later blijken dat een programma niet goed meer functioneert.

Sommige opstart-items zitten nog dieper verstopt. Kies in Finder voor Macintosh HD en kies voor Bibliotheek (dit is niet dezelfde bibliotheek als zojuist). Open de mappen LaunchAgents, LaunchDaemons en StartupItems. Onderwerp elk item aan een grondige inspectie. Gebruik Google als je de onderdelen niet kunt herleiden. Als er onderdelen zitten van programma’s die je niet meer gebruikt, dan kun je die eventueel verwijderen. Je moet een beheerderswachtwoord opgeven. Beter is: geef een item een andere naam en laat ze staan. Start je Mac opnieuw op en kijk of er iets niet goed werkt. Soms kom je daar pas later achter en niet gelijk.

Geheugenvreters

Bij een nieuw besturingssysteem kunnen nieuwe fouten geïntroduceerd worden. Bepaalde fouten (memory leaks in dit geval) kunnen ervoor zorgen dat een programma extreem veel geheugen gaat gebruiken, waarbij “veel” meer is dan 1GB. Bij El Capitan zijn dat bijvoorbeeld:

Finder;

Safari, met meer dan 1GB, soms heb je (te) veel tabbladen openstaan;

Mail;

Sommige daemons (programma’s die eindigen op een “d”);

En ook Microsoft OneDrive.

Gebruik Activiteitenweergave om ze te inspecteren. Sluit de programma’s die zich slecht gedragen en start ze opnieuw op. De meeste hulpprogramma’s kun je sluiten via Activiteitenweergave. De meesten starten vanzelf weer opnieuw op en beginnen met een “schone lei”.

Finder kun je niet sluiten: ga naar het Appeltje linksboven in de menubalk en kies Forceer stop (of Alt + CMD + Escape). Via Activiteitenweergave kan het ook.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Bewijs dat je een mens bent *